De belangrijkste IJslandse schrijver van de twintigste eeuw,
Halldór Laxness (1902-1998), werd kort na de tweede wereldoorlog intensief geschaduwd door de Amerikaanse inlichtingendiensten. Aanleiding voor het onderzoek was Laxness’ sympathie voor de communistische zaak, en het succes dat hij in de Verenigde Staten had met zijn epische roman
Independent People (1934/ 1935). In het IJslandse tijdschrift
Grapevine bericht de Amerikaanse Laxness-kenner Chay Lemoine over de zaak. Zijn reportage
Halldór Laxness and the CIA is een lezenswaardig stuk literaire onderzoeksjournalistiek over de bureaucratische firewall die de Amerikaanse instanties, ondanks de
Freedom of Information Act, nog steeds in stand houden rond de zaak. Verschillende documenten blijven een halve eeuw na de feiten opmerkelijk bedekt met de mantel der geheimzinnigheid. Het is genoegzaam bekend dat er in het begin van de koude oorlog een regelrechte heksenjacht woedde op iedereen bij wie men ook maar enige (extreem-)linkse sympathieën vermoedde. Dat ook een IJslandse schrijver werd geviseerd, had te maken met de royalty’s die Laxness voor de 450.000 verkochte exemplaren van
Independent People ontving. Dat Amerikaans geld, zo veronderstelde de CIA, zou wel eens naar de
Communistische Partij van IJsland kunnen vloeien. Anderzijds had IJsland tijdens en na de tweede wereldoorlog een groot strategisch belang gekregen. De Amerikanen zagen in het eiland een tussenstop voor de scheep- en luchtvaart van en naar Europa. Ze richtten in Keflavik een grote basis in, die pas in 2006 werd opgedoekt. Laxness schreef over deze militaire basis de roman en het toneelstuk
The Atom Station (1948), over de angst van de Ijslandse bevolking voor een atoomaanval.
Haldór Laxness, die een groot en verscheiden oeuvre bij elkaar schreef, kreeg al in 1955 de
Nobelprijs, voor "zijn groot episch vermogen dat de vertelkunst van IJsland heeft vernieuwd", een duidelijk politiek statement van de Zweedse heren. Een eindje buiten Reykjavik is nu het huis te bezoeken waar Laxness een groot deel van zijn leven heeft gewoond en gewerkt, een met kunst en modernistisch meubilair volgepakt
schrijversmuseum, dat duidelijk liefdevol wordt beheerd. [schilderij Einar Hákonarson]
Er werden nog geen reacties geplaatst.
