woensdag 22 juni 2011 door Els Steegmans/Schrijverspodium
Tom Lanoye blijkt dezer dagen onvermoeibaar. Nauwelijks is Bloed & Rozen, over macht en manipulatie in de kerk, in première gegaan of er ligt een nieuwe toneeltekst van hem op de boeken- en theaterplanken. Na Shakespeare (Ten oorlog) en Euripides (Mamma Medea en Atropa) belandt Lanoye bij De Russen! Hij versmelt Ivanov en Platonov, twee vroege werken van Anton Tsjechov, tot één epos. De personages ontmoeten elkaar in een groots tableau met nieuwe scènes van Lanoye en fragmenten uit het oeuvre van Tsjechov, zijn derde grote idool uit de wereldliteratuur. Het resultaat is een tour de force, in een regie van Ivo van Hove, die herinneringen aan Ten oorlog oproept, zowel qua omvang als qua duur. Tijdens de première eergisteren in het Holland Festival stonden maar liefst 18 personages op scène. Het verhaal van Ivanov, de gedesillusioneerde die zichzelf verliest in schulden en verloren idealen terwijl zijn zieke vrouw wegkwijnt, is de eerste vierakter van Tsjechov. Hij schreef het stuk in 1887 en herwerkte het daarna grondig. Sindsdien behoort het werk tot de klassiekers die net als zijn opvolgers De meeuw, Oom Wanja, Drie zusters en De kersentuin wereldwijd altijd wel ergens op het repertoire staan. Platonov wordt meestal vergeten in de overzichten van Tsjechovs oeuvre. Sommige bronnen stellen zelfs dat hij het manuscript probeerde te vernietigen nadat het Maly Theater het weigerde. Feit is dat Platonov pas jaren na Tsjechovs dood opdook en genoemd werd naar zijn hoofdpersonage, de dorpsonderwijzer die als een haantje alle vrouwen om zijn vinger windt, maar met zijn gedrag de mannen tegen de borst stoot.
De kruising van de personages uit beide werken levert een portret op "van een groep mensen die vanuit een onbestemd gevoel van gemis en verlies wild om zich heen slaan, zondebokken zoeken en frustraties botvieren. De Russen! beminnen elkaar of maken elkaar het leven zuur, en branden uiteindelijk op in een pandemonium waarin de tsjechoviaanse melancholie is vervangen door wrevel en onlust." Lanoye legt in dit interview op de site van Toneelgroep Amsterdam uit waar de aantrekkingskracht van Tsjechov voor hem in schuilt.
Ivanov en Platonov zijn meer dan honderd jaar later verrassend actueel. De stuurloosheid, frustratie, innerlijke onrust en teleurstelling in een tijd gekenmerkt door overvloed leidt tot zoekende en vluchtende mensen, perfect inpasbaar in de wereld van vandaag.
Dat een toneeltekst in boekvorm verschijnt, blijft eerder een zeldzaamheid. Tom Lanoye vormt een prettige uitzondering op die regel: quasi zijn volledige toneeloeuvre is nog leverbaar. De Russen! is uitgegeven bij Prometheus, de voorstelling van Toneelgroep Amsterdam speelt nog tot eind deze week.
In juli trekt Lanoye naar Avignon: Sang & roses suivi de Mamma Medea rolde net van de Franse persen bij Actes Sud (zie dit eerdere DPM-bericht). Het volgende theaterproject is al aangekondigd: begin oktober staat Lanoye zelf op het podium met een bewerking van zijn veelgeprezen moederhommage Sprakeloos tot een monoloog, een productie van Behoud de Begeerte en de Brusselse KVS. (foto 1: uit voorstelling De Russen!, foto 2 Anton Tsjechov)
Verwante berichten
Reacties
Er werden nog geen reacties geplaatst.
Geef uw mening
